الشيخ الطبرسي (مترجم: نورى و مفتح)
121
تفسير مجمع البيان (فارسى)
« لَمَّا جاءَ أَمْرُ رَبِّكَ » هنگامى كه عذاب پروردگارت بيامد ، يا وقتى كه امر پروردگارت بنابودى آنها آمد . « وَ ما زادُوهُمْ غَيْرَ تَتْبِيبٍ » مجاهد و قتاده گفتهاند : يعنى جز بر زيانكارى و نابودى آنها چيزى نيفزودند . و سبب اينكه نابودى و زيان را به بتها نسبت داده بدان جهت است كه آن بتها سبب خسران و زيانشان گشتند و اگر آنها را پرستش نمىكردند هلاك نمىشدند . « وَ كَذلِكَ أَخْذُ رَبِّكَ إِذا أَخَذَ الْقُرى وَ هِيَ ظالِمَةٌ » يعنى هم چنان كه در مورد هلاكت و دچار شدن به عذاب دربارهء ملتهاى گذشته براى تو ذكر كرديم مؤاخذه و گرفتن پروردگارت دربارهء اهل شهرها وقتى كه ستمگر شوند اين گونه است . . . و در صحيح مسلم و بخارى از رسول خدا - صلى اللَّه عليه و آله - روايت شده كه فرمود : خداى تعالى به شخص ستمگر مهلت ميدهد تا هنگامى كه او را گرفت ديگر از تحت فرمان او بدر نرود ، و سپس اين آيه را قرائت فرمود . « إِنَّ أَخْذَهُ أَلِيمٌ شَدِيدٌ » براستى كه بر گرفتن خداى سبحان در مورد شخص ستمگر سخت دردناك و الم انگيز است . « إِنَّ فِي ذلِكَ لَآيَةً لِمَنْ خافَ عَذابَ الْآخِرَةِ » و در آنچه براى تو داستان كرديم عبرت و بينايى و نشانهء بزرگى است براى كسى كه از عقوبت خدا در روز قيامت بيم داشته باشد ، و اينكه اين عبرت و بينايى را مخصوص به كسى دانسته كه از عقوبت خدا بترسد ( با اينكه براى همگان عبرت است ) بدانجهت بوده كه تنها اين دسته از مردم هستند كه با تدبر و تفكر در اين داستانها پند گيرند و منتفع گردند . « ذلِكَ يَوْمٌ مَجْمُوعٌ لَهُ النَّاسُ » و اين روزى است كه همهء مردم از پيشينيان و پسينيان براى جزاء و حساب در آن روز جمع شوند و مرجع ضمير در « له » همان روز قيامت است . « وَ ذلِكَ يَوْمٌ مَشْهُودٌ » و آن روزى است كه همهء خلايق از جن و انس و اهل آسمان و زمين در آن روز حاضر گردند و جز آن روز روز ديگرى كه داراى اين خصوصيت باشد وجود ندارد .